Học nguyên lý kế toán cho người mất gốc – làm lại từ nền móng

Nhiều người nghe “nguyên lý kế toán” là thấy khó, nhưng thực chất đây là bộ khái niệm rất gọn. Nếu học nguyên lý kế toán cho người mất gốc đúng thứ tự, bạn chỉ cần nắm khoảng sáu ý nối với nhau, phần còn lại là luyện tay trên nghiệp vụ.

Sáu ý nền tảng cần hiểu trước khi làm bất kỳ sổ sách nào

1. Tài sản: thứ doanh nghiệp đang nắm giữ và dùng được, như tiền mặt, tiền gửi ngân hàng, hàng tồn kho, máy móc, khoản khách còn nợ.
2. Nợ phải trả: nghĩa vụ phải trả cho người khác, như tiền còn nợ nhà cung cấp, tiền vay, lương chưa trả, thuế phải nộp.
3. Vốn chủ sở hữu: phần của chủ doanh nghiệp, tức tài sản trừ đi nợ phải trả. Ba ý này gắn nhau thành đẳng thức: tài sản = nợ phải trả + vốn chủ sở hữu.
4. Doanh thu và chi phí: doanh thu là giá trị bán hàng, cung cấp dịch vụ; chi phí là phần hao phí để tạo ra doanh thu. Chênh lệch giữa hai bên là lãi hoặc lỗ.
5. Ghi kép: mỗi nghiệp vụ luôn ảnh hưởng ít nhất hai chỗ, ghi một bên Nợ và một bên Có với số tiền bằng nhau. Đây là cách kế toán tự kiểm tra mình.
6. Chứng từ, sổ sách, báo cáo: chứng từ là bằng chứng của nghiệp vụ; sổ sách là nơi tập hợp; báo cáo là kết quả cuối cùng cho chủ doanh nghiệp và cơ quan thuế.

Định khoản là gì, hiểu qua một ví dụ

Định khoản là việc xác định một nghiệp vụ ghi vào tài khoản nào, bên Nợ hay bên Có.

Ví dụ minh họa (tình huống chung chung): doanh nghiệp mua một lô hàng nhập kho, trả bằng chuyển khoản. Hàng tồn kho tăng lên nên ghi Nợ tài khoản hàng hóa; tiền ở ngân hàng giảm nên ghi Có tài khoản tiền gửi. Hai bên bằng nhau, nghiệp vụ cân. Nếu hóa đơn có thuế giá trị gia tăng đầu vào được khấu trừ thì có thêm một dòng ghi Nợ tài khoản thuế GTGT được khấu trừ. Mức độ chi tiết phụ thuộc vào loại hình doanh nghiệp và chế độ kế toán doanh nghiệp đang áp dụng.

Từ năm 2026, doanh nghiệp áp dụng Thông tư 99/2025/TT-BTC thay cho Thông tư 200/2014/TT-BTC. Phần nguyên lý (tài sản, nợ, ghi kép) không đổi, còn hệ thống tài khoản, biểu mẫu chứng từ và báo cáo có điều chỉnh. Bạn nên đối chiếu văn bản hiện hành tại thời điểm thực hiện, và đây là lý do khóa học ở Khang Hà luôn gắn nguyên lý với chế độ đang áp dụng.

Khi đã vững nền, bạn có thể chuyển sang khóa kế toán tổng hợp thực hành để làm trọn chu trình từ chứng từ đến báo cáo, hoặc khóa kế toán hộ kinh doanh nếu bạn tự quản lý cơ sở nhỏ. Cần hình dung tổng thể hơn, xem lộ trình học kế toán từ con số 0, hoặc quay về trang đào tạo kế toán thực tế. Nếu muốn đọc thêm khái niệm trước khi đăng ký, mục kiến thức kế toán cơ bản có các bài ngắn.