Trang chủ›Kiến thức›Bảo hiểm xã hội
KIẾN THỨC NHÂN SỰ • BẢO HIỂM XÃ HỘI

Bảo hiểm xã hội bắt buộc: mức đóng, thủ tục đăng ký và quyền lợi cần biết

Doanh nghiệp có người lao động phải làm việc với cơ quan bảo hiểm hằng tháng. Bài viết tóm tắt tỷ lệ đóng, mức lương làm căn cứ, thủ tục tăng giảm lao động và các chế độ chính.

Cập nhật 28/10/2026Đọc khoảng 7 phútDành cho chủ doanh nghiệp, kế toán tiền lương, nhân sự
Biên soạn: Đội ngũ chuyên môn Kế toán Khang HàCập nhật: 28/10/2026Căn cứ: Luật Bảo hiểm xã hội 2024, nghị định về lương tối thiểu vùng áp dụng từ 01/01/2026 — đối chiếu văn bản hiện hành
10,5%Phần người lao động đóng: 8% BHXH, 1,5% BHYT, 1% BHTN trên tiền lương tháng đóng.
21,5% trở lênPhần doanh nghiệp đóng: 17,5% BHXH, 3% BHYT, 1% BHTN; có thể cộng thêm quỹ tai nạn lao động – bệnh nghề nghiệp.
4 vùngMức lương tối thiểu vùng làm sàn đóng bảo hiểm, tăng từ 01/01/2026.
Hằng thángDoanh nghiệp báo tăng giảm lao động và nộp tiền đúng kỳ.

Ai thuộc diện đóng bảo hiểm bắt buộc?

Người lao động làm việc theo hợp đồng lao động hoặc hợp đồng làm việc theo quy định, người quản lý doanh nghiệp hưởng lương và một số nhóm khác theo luật. Doanh nghiệp là bên chịu trách nhiệm đăng ký, báo tăng giảm và nộp tiền cho cả phần mình và phần người lao động.

Tỷ lệ đóng BHXH, BHYT, BHTN

Tỷ lệ phổ biến theo luật được thể hiện ở bảng bên dưới. Ngoài ra, quỹ bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp do doanh nghiệp đóng, mức thường thấp và có thể được giảm trong một số giai đoạn; kiểm tra hướng dẫn mới nhất.

Tiền lương làm căn cứ đóng

Tiền lương đóng gồm mức lương theo công việc, phụ cấp lương và các khoản bổ sung được thỏa thuận trong hợp đồng và có tính chất ổn định, theo quy định hiện hành. Mức thấp nhất không được thấp hơn lương tối thiểu theo vùng (cộng thêm nếu lao động đã qua đào tạo nghề theo quy định); mức cao nhất tính theo bội số của mức lương cơ sở.

Địa bàn đóng được xác định theo nơi người sử dụng lao động hoạt động. Hãy tra danh mục vùng mới nhất cho địa phương của bạn, vì danh mục có điều chỉnh khi thay đổi đơn vị hành chính.

Thủ tục đăng ký và báo tăng giảm

  1. Đăng ký đơn vị tham gia bảo hiểm và tài khoản giao dịch điện tử.
  2. Lập hồ sơ tham gia cho từng người lao động mới, nộp qua cổng điện tử.
  3. Hằng tháng báo tăng, giảm, điều chỉnh mức lương đóng, rồi nộp tiền.
  4. Chốt sổ và trả sổ khi người lao động nghỉ việc.

Các chế độ chính

Ốm đau, thai sản, tai nạn lao động – bệnh nghề nghiệp, hưu trí, tử tuất, bảo hiểm thất nghiệp và bảo hiểm y tế. Mỗi chế độ có điều kiện thời gian đóng và hồ sơ riêng; doanh nghiệp nên hướng dẫn người lao động chuẩn bị hồ sơ đúng mẫu.

Rủi ro khi đóng thiếu hoặc chậm

Chậm đóng, đóng sai mức lương hoặc không đóng cho người thuộc diện có thể dẫn tới truy thu, tính lãi chậm đóng và xử phạt hành chính, đồng thời ảnh hưởng quyền lợi của người lao động.

Bảng tham khảo

Tỷ lệ đóng bảo hiểm bắt buộc

Tính trên tiền lương tháng làm căn cứ đóng.

Loại bảo hiểmNgười lao độngDoanh nghiệp
BHXH (hưu trí, tử tuất, ốm đau, thai sản)8%17,5%
BHYT1,5%3%
BHTN1%1%
Tai nạn lao động – bệnh nghề nghiệp—Mức riêng, thường thấp hơn 1%
Tổng10,5%21,5% (chưa tính TNLĐ-BNN)

Tỷ lệ tham khảo theo quy định phổ biến; đối chiếu văn bản hiện hành, nhất là với các nhóm lao động đặc thù.

Thuật ngữ cần nắm

Giải thích ngắn gọn các khái niệm hay gặp

Lương tối thiểu vùng

Mức lương thấp nhất doanh nghiệp được trả theo vùng, cũng là sàn khi tính đóng bảo hiểm.

Lương cơ sở

Mức dùng làm căn cứ tính trần đóng và một số chế độ.

Báo tăng, báo giảm

Khai thông tin người lao động mới vào hoặc nghỉ khỏi danh sách đóng.

Tài khoản giao dịch điện tử

Tài khoản doanh nghiệp dùng để nộp hồ sơ bảo hiểm trực tuyến.

Chốt sổ

Xác nhận thời gian đóng khi người lao động nghỉ việc.

Tránh sai sót

Những lỗi thường gặp

Đây là các nhầm lẫn phổ biến khi tự xử lý hồ sơ. Kiểm tra lại trước khi nộp.

  • Đóng bảo hiểm trên mức lương thấp hơn thực trả. Có thể bị truy thu và xử phạt.
  • Không báo giảm kịp khi người lao động nghỉ. Vẫn phát sinh nghĩa vụ đóng.
  • Nhầm vùng khi doanh nghiệp đổi địa chỉ. Mức sàn thay đổi theo vùng.
  • Không tách phụ cấp ngoài hợp đồng. Căn cứ đóng không đúng quy định.
  • Hồ sơ chế độ thai sản nộp sát hạn. Dễ thiếu giấy tờ, kéo dài thời gian giải quyết.
Cập nhật 2025 – 2026

Bảo hiểm xã hội: văn bản và mốc thay đổi

Bảng tóm tắt để biết cần đối chiếu văn bản nào khi lập hồ sơ lao động và đóng bảo hiểm.

Nội dungCăn cứĐiểm cần nhớLưu ý
Luật BHXH mớiLuật số 41/2024/QH15, hiệu lực từ 1/7/2025Mở rộng đối tượng tham gia bắt buộc (trong đó có chủ hộ kinh doanh đã đăng ký kinh doanh theo lộ trình) và điều chỉnh nhiều chế độLộ trình cụ thể do nghị định hướng dẫn quy định, cần xem bản đang có hiệu lực
Chủ hộ kinh doanhLuật 41/2024/QH15; Nghị định 158/2025/NĐ-CP (theo các bản tin pháp luật)Chủ hộ kinh doanh thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc theo lộ trình; đăng ký trong thời hạn quy định kể từ khi thuộc diệnCó thay đổi về chính sách thuế hộ kinh doanh từ 2026, nên hỏi lại cơ quan BHXH về diện áp dụng
Lương tối thiểu vùngNghị định 293/2025/NĐ-CP, hiệu lực từ 1/1/2026Vùng I: 5.310.000; vùng II: 4.730.000; vùng III: 4.140.000; vùng IV: 3.700.000 đồng/thángĐịa bàn từng xã, phường theo phụ lục của nghị định; nên tra cứu đúng địa chỉ làm việc
Tiền lương đóng bảo hiểmLuật BHXH, Luật Việc làm và văn bản hướng dẫnMức lương làm căn cứ đóng gồm lương và các khoản bổ sung theo quy định; không thấp hơn mức tối thiểu và không vượt mức trầnTỷ lệ đóng và mức trần cần đối chiếu theo bản hiện hành, xem công cụ tính BHXH
Tra cứu nhanh

Lương tối thiểu vùng áp dụng từ 1/1/2026

Mức lương tối thiểu vùng là căn cứ thấp nhất để thỏa thuận lương trong hợp đồng lao động và xác định mức đóng thấp nhất cho một số nhóm bảo hiểm. Theo Nghị định 293/2025/NĐ-CP, mức tháng áp dụng từ 1/1/2026 là 5.310.000 đồng (vùng I), 4.730.000 đồng (vùng II), 4.140.000 đồng (vùng III) và 3.700.000 đồng (vùng IV).

Với doanh nghiệp tại Đắk Lắk, địa bàn được chia vào vùng III hoặc vùng IV theo từng phường, xã. Theo thông tin tra cứu, các phường trung tâm thành phố Buôn Ma Thuột thuộc vùng III. Vì đơn vị hành chính đã được sắp xếp lại, doanh nghiệp nên mở phụ lục nghị định và tra đúng tên phường, xã ghi trên giấy đăng ký kinh doanh hoặc địa điểm làm việc.

Danh sách phường, xã thuộc từng vùng có thể được điều chỉnh. Cần đối chiếu phụ lục của nghị định đang có hiệu lực trước khi ký hợp đồng.

Ví dụ minh họa

Hợp đồng lao động có mức lương thấp hơn tối thiểu vùng

Ví dụ minh họa (tình huống chung, không phải khách hàng thật). Một cửa hàng đặt tại địa bàn thuộc vùng III ký hợp đồng thử việc với mức lương 4.000.000 đồng/tháng cho vị trí bán hàng toàn thời gian. Khi rà soát, kế toán thấy mức này thấp hơn mức tối thiểu vùng 4.140.000 đồng.

  1. Xác định đúng vùng theo địa chỉ làm việc thực tế.
  2. So sánh mức lương trong hợp đồng với mức tối thiểu vùng áp dụng ở thời điểm hiện tại.
  3. Điều chỉnh bằng phụ lục hợp đồng, báo tăng lương cho cơ quan BHXH nếu mức đóng thay đổi.
  4. Lưu hồ sơ điều chỉnh để giải trình khi có thanh tra lao động hoặc bảo hiểm.
Lộ trình nội dung

Bài con về bảo hiểm xã hội sẽ biên soạn

Danh sách chủ đề đang lên kế hoạch, sẽ bổ sung vào thư viện kiến thức kế toán thuế:

  • Thủ tục báo tăng, giảm lao động trên cổng giao dịch điện tử.
  • Chế độ thai sản, ốm đau, tai nạn lao động: hồ sơ và thời hạn.
  • Bảo hiểm thất nghiệp: điều kiện và thủ tục.
  • Chủ hộ kinh doanh và BHXH: ai thuộc diện, đóng thế nào.
  • Truy thu, chậm đóng BHXH: hệ quả và cách khắc phục.
  • Phụ cấp, thưởng nào tính vào lương đóng bảo hiểm.

Doanh nghiệp muốn có người làm hồ sơ giúp, xem dịch vụ bảo hiểm xã hội, lao động hoặc rà soát hồ sơ BHXH; cần trao đổi riêng, vui lòng liên hệ.

Giải đáp nhanh

Câu hỏi thường gặp

Thử việc có phải đóng bảo hiểm không?
Thường chỉ bắt buộc khi người lao động ký hợp đồng lao động đúng loại theo luật; thử việc theo hợp đồng riêng thường chưa thuộc diện. Hãy xem hướng dẫn hiện hành.
Doanh nghiệp mới thành lập có phải đăng ký ngay không?
Nên đăng ký khi bắt đầu có người lao động thuộc diện đóng để tránh phát sinh truy thu.
Lương tối thiểu vùng có thay đổi hằng năm không?
Thường được Chính phủ điều chỉnh theo từng giai đoạn; năm 2026 đã có mức tăng từ 01/01/2026. Hãy kiểm tra nghị định mới nhất.
Người đã nghỉ việc, sổ bảo hiểm xử lý thế nào?
Doanh nghiệp báo giảm, chốt thời gian đóng và hỗ trợ trả sổ hoặc cập nhật thông tin để người lao động tiếp tục tham gia nơi mới.
Lương tối thiểu vùng năm 2026 ở Đắk Lắk là bao nhiêu?
Theo Nghị định 293/2025/NĐ-CP, mức tháng là 4.140.000 đồng với địa bàn vùng III và 3.700.000 đồng với vùng IV. Phường, xã nào thuộc vùng nào do phụ lục nghị định quy định, nên cần tra đúng địa chỉ làm việc.
Chủ hộ kinh doanh có phải đóng BHXH bắt buộc không?
Theo Luật BHXH 2024, chủ hộ kinh doanh đã đăng ký kinh doanh thuộc nhóm tham gia bắt buộc theo lộ trình do nghị định quy định. Nên hỏi cơ quan BHXH để biết trường hợp của mình có thuộc diện và mốc áp dụng nào.
Chậm đóng BHXH bị xử lý ra sao?
Đơn vị chậm đóng có thể phải nộp phần lãi chậm đóng và chịu xử phạt hành chính theo quy định, thậm chí ảnh hưởng đến quyền lợi người lao động. Nếu đang nợ, nên rà soát số liệu và lập kế hoạch nộp sớm.
Bao lâu phải báo tăng người lao động mới?
Đơn vị cần báo tăng lao động trong thời hạn quy định kể từ ngày hợp đồng có hiệu lực, thông thường là trong khoảng vài chục ngày. Cần đối chiếu thời hạn chính xác tại văn bản hiện hành để tránh bị tính chậm.
Kết nối cùng Khang Hà

Cần người rà soát giúp tình huống của bạn?

Gửi thông tin cơ bản, Khang Hà sẽ phản hồi để xác định bước cần làm trước. Nội dung website mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn cho từng trường hợp.

Hotline: 0865.304.137

72/28 Y Nuê, phường Ea Kao, tỉnh Đắk Lắk

ketoankhangha.com · Fanpage: Daykemketoanbmt

Đội ngũ Kế toán Khang Hà tư vấn khóa học kế toán thực hành và dịch vụ kế toán thuế trên toàn quốc

Nhận tư vấn từ Khang Hà

Để lại thông tin, Khang Hà gọi lại để trao đổi nội dung, lịch và chi phí phù hợp.